صادرات وقتی به اقتصاد می‌رسد؛ روایت ایفای ۹۸.۴۷ درصدی تعهدات ارزی پتروشیمی فن‌آوران
ارزش صادرات فقط به دلاری نیست که از فروش محصول به دست می‌آید؛ سرنوشت ارز حاصل از آن در اقتصاد کشور نیز اهمیت دارد. ایفای حدود ۹۸.۴۷ درصد تعهدات ارزی پتروشیمی فن‌آوران در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، در صورت تأیید مستندات، نمونه‌ای قابل توجه از اهمیت پایبندی به تعهدات صادراتی و پیوند درآمدهای ارزی با نیازهای اقتصاد ملی است؛ موضوعی که می‌تواند به معیاری برای ارزیابی عملکرد سایر شرکت‌های پتروشیمی و صنایع صادرات‌محور تبدیل شود.
در اقتصادی که تأمین مواد اولیه، قطعات، تجهیزات و بسیاری از نیازهای تولیدی به منابع ارزی وابسته است، بازگشت ارز صادراتی صرفاً یک تکلیف اداری نیست؛ بلکه بخشی از فرایند تأمین مالی تجارت خارجی و پشتیبانی از تولید به شمار می‌رود. از همین رو، عملکرد ارزی شرکت‌های بزرگ باید در کنار شاخص‌هایی مانند میزان تولید، فروش، صادرات و سودآوری مورد بررسی قرار گیرد.
بر اساس گزارش رسانه‌ای منتشرشده در مهرماه ۱۴۰۵، مجموع تعهدات ارزی پتروشیمی فن‌آوران در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود ۳۲۷ میلیون دلار بوده که نزدیک به ۳۲۲ میلیون دلار آن ایفا شده است. بر مبنای این ارقام، نرخ ایفای تعهدات به حدود ۹۸.۴۷ درصد می‌رسد و مانده اعلام‌شده نزدیک به پنج میلیون دلار است. تأیید این ارقام با اصل گزارش حسابرسی یا مستندات رسمی شرکت، شرط استناد قطعی به آنهاست.
از ارز صادراتی تا پشتیبانی از تولید
نخستین اثر اقتصادی ایفای تعهدات ارزی، کمک به عرضه و دسترس‌پذیری منابع ارزی در چارچوب‌های رسمی است. ارز حاصل از صادرات، متناسب با سازوکار قانونی مورد استفاده، می‌تواند از طریق عرضه در بازارهای رسمی یا روش‌های مجاز دیگری مانند واردات در برابر صادرات، به تأمین نیازهای ارزی کشور کمک کند.
این منابع می‌توانند در تأمین مواد اولیه، قطعات یدکی و تجهیزات موردنیاز صنایع نقش داشته باشند و پیوند میان درآمدهای صادراتی و فعالیت‌های تولیدی را تقویت کنند. به این ترتیب، صادرات علاوه بر درآمدزایی برای بنگاه، ظرفیت بیشتری برای پاسخ‌گویی به نیازهای اقتصاد داخلی پیدا می‌کند.
البته بازگشت ارز به چرخه رسمی اقتصاد به‌تنهایی به معنای کاهش قطعی نرخ ارز یا مهار تورم نیست؛ زیرا این شاخص‌ها از مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی تأثیر می‌پذیرند. بااین‌حال، ایفای تعهدات صادراتی می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در تقویت عرضه رسمی ارز و مدیریت منابع ارزی باشد.
فن‌آوران؛ فرصتی برای تعریف یک معیار صنعتی
اگر آمار اعلام‌شده درباره پتروشیمی فن‌آوران تأیید شود، عملکرد این شرکت می‌تواند مبنایی برای توجه بیشتر به یک شاخص مهم در ارزیابی بنگاه‌های صادرات‌محور باشد: میزان و نحوه ایفای تعهدات ارزی.
در چنین ارزیابی‌ای، میزان تولید، حجم فروش، درآمد صادراتی و سودآوری همچنان اهمیت دارند، اما کافی نیستند. باید مشخص باشد چه میزان از تعهدات ارزی ایفا شده، چه مقدار باقی مانده و آیا تعهدات در مهلت مقرر تعیین تکلیف شده‌اند یا خیر.
این رویکرد قابلیت تعمیم به دیگر شرکت‌های پتروشیمی، صنایع فولادی، معدنی و سایر صادرکنندگان را دارد. البته الگو قراردادن فن‌آوران باید بر اصل انضباط ارزی و شفافیت عملکرد استوار باشد، نه ادعای برتری آن نسبت به سایر شرکت‌ها؛ زیرا چنین مقایسه‌ای به اطلاعات هم‌سنخ و مستند نیاز دارد.
شفافیت؛ شرط اعتبار عملکرد مثبت
برای ارزیابی کامل عملکرد ارزی فن‌آوران، وضعیت مانده اعلام‌شده نیز باید روشن شود؛ از جمله اینکه چه میزان از آن سررسید شده و چه بخشی در مهلت قانونی قرار داشته است. انتشار اطلاعات دقیق و قابل راستی‌آزمایی، هم امکان قضاوت منصفانه درباره عملکرد شرکت را فراهم می‌کند و هم اعتبار گزارش‌های اقتصادی را افزایش می‌دهد.
اقتصاد صادرات‌محور به بنگاه‌هایی نیاز دارد که علاوه بر تولید محصول رقابتی و حضور در بازارهای خارجی، تعهدات قانونی خود را نیز شفاف و منظم اجرا کنند. بازگشت ارز صادراتی و تعیین تکلیف آن در چارچوب مقررات، بخشی از مسئولیت اقتصادی صادرکنندگان در قبال چرخه تولید و تجارت کشور است.
معیار موفقیت صادرات فقط میزان کالای فروخته‌شده در بازارهای خارجی نیست؛ چگونگی ایفای تعهدات و نقش ارز حاصل از صادرات در چرخه رسمی اقتصاد نیز باید در این ارزیابی جایگاهی روشن داشته باشد. تبدیل این اصل به معیاری فراگیر برای ارزیابی بنگاه‌های صادراتی، می‌تواند به شفافیت بیشتر، انضباط تجاری و پیوند مؤثرتر صادرات با نیازهای اقتصاد ملی کمک کند.
