مالیات، مسیر تازهای برای توسعه خوزستان؛ از جاده و آب تا سلامت و ورزش
پروژههای نشاندار مالیات در خوزستان، پرداخت مالیات را به سرمایهای برای توسعه زیرساختهای استان تبدیل میکند
مالیات، اگر به پروژهای ملموس و اثرگذار در زندگی مردم تبدیل شود، میتواند به سرمایهای برای ساختن آینده تبدیل شود. طرح «نشاندار کردن مالیات» با همین رویکرد، تلاش میکند میان مالیات پرداختشده و پروژهای که منابع آن در مسیر توسعه هزینه میشود، پیوندی روشن و قابل مشاهده ایجاد کند؛ بهگونهای که مؤدی بتواند در چارچوب ضوابط، محل هزینهکرد مالیات خود را از میان پروژههای اولویتدار انتخاب کند. این طرح امسال برای سومین سال متوالی در کشور اجرا شده و برای سال ۱۴۰۵، بیش از دو هزار پروژه ملی و استانی در آن پیشبینی شده است.
در چنین الگویی، مالیات از یک مفهوم صرفاً حسابداری فاصله میگیرد و به بخشی از چرخه تأمین مالی، تکمیل پروژه، ایجاد زیرساخت و بازگشت منافع به جامعه تبدیل میشود. اهمیت این موضوع برای استانی مانند خوزستان، که همزمان دارای ظرفیتهای گسترده نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، کشاورزی، تجارت و حملونقل است و از سوی دیگر با نیازهای جدی در حوزه زیرساخت مواجه است، دوچندان خواهد بود.
مردمیسازی نظام مالیاتی و افزایش حس تعلق شهروندان به پروژههای عمرانی، شفافسازی محل مصرف مالیاتها و پاسخ به پرسش همیشگی مردم که مالیات ما کجا خرج میشود، افزایش مشارکت عمومی در توسعه زیرساختها و پروژههای نیمهتمام و تقویت اعتماد عمومی به دولت و نهادهای اجرایی از طریق پاسخگویی مالی امکان پذیر است.
پروژه های عمرانی که مودیان مالیاتی می توانند در آن هزینه کنند شامل ساخت مدارس، بیمارستانها، راهها و پلها، پروژههای آبرسانی، فاضلاب، یا بهسازی بافتهای فرسوده و طرحهای عمرانی در مناطق محروم و کمتر توسعهیافته می باشد
خوزستان در سال ۱۴۰۵، ۵۲ پروژه ملی و استانی را در قالب طرح نشاندار کردن مالیات در اختیار مؤدیان قرار داده است؛ پروژههایی که طیف متنوعی از نیازهای توسعهای استان را پوشش میدهند. در میان این طرحها، پروژههای راهسازی، آب و فاضلاب، سلامت و ورزش دیده میشود؛ از احداث باند دوم محور رامهرمز ـ بهبهان و احداث باند دوم محور اهواز ـ خرمشهر تا پروژههای حوزه آب و فاضلاب آبادان، تکمیل و راهاندازی بیمارستان فوق تخصصی قلب خرمشهر و احداث سالن ورزشی اندیمشک.
این تنوع، یک پیام مهم دارد؛ توسعه تنها با ساخت یک بزرگراه یا یک واحد صنعتی اتفاق نمیافتد، بلکه مجموعهای از زیرساختهای بههمپیوسته باید همزمان تقویت شوند. جاده مناسب، هزینه حملونقل و زمان جابهجایی را کاهش میدهد؛ زیرساخت آب و فاضلاب مستقیماً با سلامت و کیفیت زندگی مردم ارتباط دارد؛ توسعه مراکز درمانی، دسترسی به خدمات سلامت را بهبود میبخشد و زیرساختهای ورزشی نیز بخشی از نیازهای اجتماعی و رفاهی جامعه را پاسخ میدهد.
از این منظر، مالیات نشاندار میتواند برای خوزستان یک ابزار مکمل برای شتاببخشی به پروژههای عمرانی و زیرساختی باشد. تجربه سالهای گذشته نیز نشان میدهد این مدل میتواند منابع مالیاتی را به سمت طرحهایی هدایت کند که آثار آن برای مردم قابل مشاهده است. در سطح کشور، در سال ۱۴۰۳ مشارکت صدها هزار مؤدی در این طرح به تأمین مالی حدود دو هزار پروژه ملی و استانی کمک کرد و در سال ۱۴۰۴ نیز ۸۸۱ پروژه در قالب طرح نشاندار مالیات تعریف شد. برای سال ۱۴۰۵ نیز حدود ۲۸۲ هزار میلیارد ریال از درآمدهای مالیاتی برای تأمین مالی و تکمیل پروژههای منتخب پیشبینی شده است.
برای خوزستان، اهمیت این رویکرد تنها در تأمین اعتبار یک پروژه خلاصه نمیشود. هر پروژه تکمیلشده میتواند زنجیرهای از آثار اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند. تکمیل یک محور ارتباطی، دسترسی شهرها و روستاها را به بازارها آسانتر میکند؛ توسعه زیرساختهای آب و فاضلاب، زمینه ارتقای بهداشت عمومی و خدمات شهری را فراهم میسازد؛ تکمیل مراکز درمانی میتواند دسترسی مردم به خدمات تخصصی را افزایش دهد و توسعه زیرساختهای ورزشی نیز به افزایش نشاط اجتماعی و کاهش آسیبهای اجتماعی کمک میکند.
در استانی که بخش مهمی از اقتصاد کشور را پشتیبانی میکند، تبدیل درآمدهای مالیاتی به زیرساخت، در واقع بازگرداندن بخشی از ظرفیت اقتصادی استان به چرخه توسعه آن است. خوزستان برای حفظ جایگاه خود در اقتصاد ملی و استفاده کامل از ظرفیتهای تولیدی و تجاریاش، به شبکهای از زیرساختهای حملونقل، آب، سلامت، شهری، آموزشی و اجتماعی نیاز دارد و تأمین مالی پایدار این زیرساختها میتواند به یکی از پایههای توسعه متوازن استان تبدیل شود.
از سوی دیگر، یکی از مهمترین پیامدهای بلندمدت طرح نشاندار کردن مالیات، تقویت شفافیت و اعتماد عمومی است. هنگامی که مؤدی بداند مالیات پرداختی او در چارچوب طرح مشخصی به یک پروژه اولویتدار اختصاص مییابد و نتیجه آن را در زندگی روزمره خود مشاهده کند، فاصله میان «پرداخت مالیات» و «دریافت منفعت عمومی» کاهش پیدا میکند. همین ارتباط ملموس میتواند فرهنگ مالیاتی و مشارکت اقتصادی را تقویت کند.
البته اثرگذاری واقعی این طرح به شفافیت در تخصیص منابع، نظارت بر اجرای پروژهها، اطلاعرسانی درباره میزان اعتبار تخصیصیافته و ارائه گزارش از پیشرفت طرحها وابسته است. اگر مؤدیان بتوانند نتیجه انتخاب خود را ببینند، مالیات از یک تکلیف قانونی به نوعی مشارکت مستقیم در آبادانی تبدیل خواهد شد.
خوزستان ظرفیت آن را دارد که مالیات را از یک عدد در گزارشهای مالی به پروژهای در میدان توسعه تبدیل کند؛ پروژهای که جاده، بیمارستان، شبکه آب و فاضلاب یا سالن ورزشی آن را میتوان دید و اثرش را در زندگی مردم لمس کرد. در چنین شرایطی، هر مؤدی تنها پرداختکننده مالیات نیست؛ بلکه میتواند در ساخت بخشی از آینده استان و کشور سهم داشته باشد.
