شمارش معکوس برای آینده؛ از شتاب سالمندی تا زنگ خطر سوءتغذیه کودکان خوزستان
نگرانیهای جدی معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز در نشست خبری؛ از بحران جمعیتی و فرسایش سرمایه انسانی با آمار خودکشی و حوادث ترافیکی گرفته تا سوءتغذیه هزاران کودک، همگی حکایت از لزوم رویکردی پیشگیرانه و فوری در حوزه سلامت و جامعه دارد
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز در نشست خبری که ۲۷ اردیبهشت ماه به مناسبت هفته سلامت با هشدار نسبت به مجموعهای از تهدیدهای اجتماعی، روانی و جمعیتی، بر ضرورت توجه فوری به پیشگیری از خودکشی، کاهش آسیبهای اجتماعی، مهار شتاب سالمندی و رسیدگی به سوءتغذیه کودکان تأکید کرد.
دکتر مهرداد شریفی با اشاره به اهمیت پیشگیری از آسیبهای روانی و اجتماعی اظهار کرد: خودکشی یکی از آسیبهای جدی اجتماعی است که باید با نگاهی پیشگیرانه به آن پرداخته شود. وی افزود: گسترش خدمات سلامت روان، آموزش مهارتهای زندگی، افزایش تابآوری اجتماعی، شناسایی افراد در معرض خطر و تسهیل دسترسی به خدمات مشاورهای، از مهمترین راهکارهای پیشگیری در این حوزه است.
در کنار تمام چالشهای ساختاری و جمعیتی، هشدار دکتر شریفی درباره بحران خودکشی، بعدی تکاندهنده و انسانی به این نشست خبری بخشید. این موضوع، فراتر از یک آمار صرف، زنگ خطری جدی برای سلامت روان جامعه و سرمایههای اجتماعی است. خودکشی، اغلب نتیجه ترکیبی از فشارهای اقتصادی، مشکلات روانی، گسستهای اجتماعی و ضعف مهارتهای مقابلهای است؛ عواملی که در جامعه امروز ما به شکل قابل توجهی رو به افزایش است.
پیامدهای خودکشی بسیار ویرانگر و غیرقابل جبران است. از تأثیرات روانی عمیق بر خانواده و نزدیکان فرد متوفی گرفته تا از دست دادن یک نیروی مولد و سرمایه انسانی برای جامعه. غفلت از این پدیده، نه تنها آینده جمعیتی را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه به طور مستقیم اعتماد اجتماعی، انسجام خانوادهها و تابآوری کلی جامعه را خدشهدار میکند.
وی در ادامه با بیان اینکه جمعیت، مولفهای اثرگذار در قدرت، امنیت و توسعه هر کشور است، گفت: سالهاست سیاست جمعیتی در جهان مطرح است و در حال حاضر نرخ فرزندآوری در کشور ۱.۶ نفر و در خوزستان ۱.۹ نفر است.
شریفی با اشاره به قرار داشتن کشور در پنجره جمعیتی افزود: تنها ۱۰ تا ۱۵ سال فرصت داریم و اگر در این مدت نرخ فرزندآوری افزایش پیدا نکند، وارد سیاهچاله جمعیتی خواهیم شد. وی هشدار داد: در سال ۱۴۸۷ جمعیت ایران ممکن است به ۳۰ میلیون نفر برسد که نیمی از آنها سالمند خواهند بود.
وی ادامه داد: در حال حاضر به ازای هر تولد، سه سالمند به جمعیت سالمندی افزوده میشود و این یکی از چالشهای بزرگ پیشرو است. به گفته شریفی، شتاب سالمندی در کشور به ۱۰ تا ۱۲ درصد رسیده و این روند میتواند پیامدهای گستردهای در حوزه اقتصادی، اجتماعی و نظام سلامت به همراه داشته باشد.
شریفی از فرصت باقیمانده رشد جمعیتی گغت و ادامه داد: ایران در پنجره جمعیتی قرار دارد و برای جلوگیری از ورود به سیاهچاله جمعیتی تنها ۱۰ تا ۱۵ سال فرصت باقی مانده است.
پیشبینی شد در صورت تداوم روند فعلی، جمعیت کشور در سال ۱۴۸۷ به ۳۰ میلیون نفر برسد که نیمی از آنها سالمند خواهند بود. به ازای هر تولد، سه نفر به جمعیت سالمندان اضافه میشود و روند سالمندی با شتاب ۱۰ تا ۱۲ درصدی در حال افزایش است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز با اشاره به تأثیر حوادث ترافیکی بر جمعیت بیان کرد: خوزستان جزو پنج استان اول کشور از نظر حوادث ترافیکی است و سوانح و حوادث ترافیکی، دومین علت مرگ کودکان به شمار میرود. وی افزود: سال گذشته ۲۵۰۰ نفر در کشور به دلیل حوادث ترافیکی جان خود را از دست دادند.
شریفی با اشاره به مسأله سقطهای غیرقانونی نیز گفت: در این راستا ۲۴ مرکز «نفس» ( نجات فرزند سقط) ایجاد شده و از ۶۰۰ مورد سقط جلوگیری شده است و این نوزادان به دنیا آمدهاند.
وی پزشک خانواده و نظام ارجاع را اولویت دوم سیستم بهداشتی عنوان کرد و افزود: این برنامه با هدف تحقق عدالت در سلامت، کاهش هزینه از جیب مردم و ارتقای سلامت اجرا میشود، اما نیازمند فراهم شدن زیرساختهای لازم و همکاری بیشتر در این زمینه است.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز همچنین گفت: برای نخستین بار در خوزستان، دو شهر ترکالکی و ملاثانی به عنوان شهر سالم معرفی شدند و اقدامات شایستهای از جمله ایجاد جاده سلامت در این شهرها انجام شده است. وی افزود: بهزودی در ملاثانی، بستنیفروشیهای دوستدار سلامت نیز راهاندازی میشوند.
شریفی با اشاره به تأثیر وضعیت اقتصادی بر سلامت تصریح کرد: در خوزستان حدود ۱۰ هزار کودک دچار سوءتغذیه هستند که تحت پوشش برنامههای حمایتی قرار ندارند و باید برای این مسأله چارهاندیشی شود. وی گفت: میتوان از ظرفیت خیرین نیز برای حمایت از این کودکان استفاده کرد.
وی افزود: دو نوع سوءتغذیه شامل سوءتغذیه ناشی از فقر و سوءتغذیه ناشی از رفاه و چاقی وجود دارد، اما بسیاری از موارد سوءتغذیه در خوزستان ناشی از رفاه نیست، بلکه به دلیل مصرف بیش از حد چربیها، کربوهیدراتها و الگوهای نادرست تغذیهای ایجاد میشود.
در ادامه همین هشدارها، اعلام وجود حدود ۱۰ هزار کودک دچار سوءتغذیه در خوزستان شاید نگرانکنندهترین بخش این نشست باشد؛ موضوعی که نشان میدهد بحران سلامت فقط به آینده جمعیتی و سالمندی محدود نیست، بلکه همین امروز نیز بخشی از کودکان استان در معرض آسیبهای جدی قرار دارند. سوءتغذیه در سالهای اولیه زندگی، صرفاً یک کمبود غذایی ساده نیست، بلکه میتواند رشد جسمی و مغزی کودک را برای همیشه تحت تأثیر قرار دهد؛ آسیبی که در بسیاری از موارد قابل جبران کامل نیست.
کودکی که در سالهای حساس رشد، تغذیه کافی و متعادل دریافت نکند، ممکن است با کاهش قد و وزن، ضعف سیستم ایمنی، افت یادگیری، کاهش تمرکز، تأخیر در رشد ذهنی و افزایش ابتلا به بیماریها روبهرو شود. پیامدهای این وضعیت فقط به دوران کودکی محدود نمیماند، بلکه در آینده میتواند به افت تحصیلی، کاهش مهارتهای فردی، کاهش بهرهوری و حتی آسیبپذیری بیشتر در برابر فقر و بیماری منجر شود.
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز اعلام کرد: با این حال، سال گذشته ۲۱ هزار مورد گزش در استان گزارش شد که به عنوان زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی مطرح است. هزینه درمان هر مورد گزش بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون ریال برآورد میشود و در مجموع، چهار هزار و هشتصد میلیارد ریال از اعتبارات حوزه بهداشت صرف پیشگیری از هاری شده است
وی با اشاره به انجام ۱۰۱ مورد مراقبت از پشه آئدس گفت: یکی از چالشهایی که میتواند در آینده برای استان مشکلساز شود، ورود این پشه به خوزستان است؛ موضوعی که به گفته او میتواند تهدیدی جدی برای سلامت عمومی باشد. شریفی افزود: نیش پشه آئدس موجب بروز بیماریهایی مانند تب دانگی، زیکا و کمر خمیده میشود که از بیماریهای دردناک و نگرانکننده هستند. به گفته وی، تاکنون ۱۱ هزار نقطه پرخطر در این زمینه شناسایی شده که ۷۰ درصد مشکلات آن برطرف شده است. معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اهواز با تأکید بر ضرورت توجه جدی به این موضوع تصریح کرد: هر جا آب راکد، نخالههای ساختمانی، لاستیک و موارد مشابه وجود داشته باشد، امکان تخمگذاری این پشه فراهم میشود و باید زنگ خطر آئدس را جدی گرفت، زیرا این مسئله میتواند سلامت استان را تحت تأثیر قرار دهد.
شریفی در پایان با تأکید بر نقش عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت گفت: حوزه بهداشت بیش از آنکه صرفاً تأمینکننده مستقیم خدمات باشد، متولی سلامت است و تنها ۲۰ درصد مأموریتهای آن بهصورت مستقیم انجام میشود، در حالی که ۸۰ درصد دیگر در قالب همکاریهای بینبخشی محقق میشود. دکتر شریفی با اشاره به شعار امسال هفته سلامت با عنوان «همه با هم برای سلامت، در کنار علم بایستیم» افزود: بدون تقویت زیرساختهای الکترونیک و جلب مشارکت مردمی، دستیابی به اهداف سلامت امکانپذیر نیست. وی همچنین نقش رسانهها را در ارتقای سواد سلامت و تغییر نگرش و رفتار جامعه تعیینکننده دانست و تأکید کرد: تنها راه برونرفت از چالشهای حوزه بهداشت و درمان، ارتقای سواد سلامت است؛ چراکه این مفهوم به معنای خودمراقبتی، پیشگیری و دستیابی به طول عمر با کیفیت است.
