هندیجان در آستانه یک جهش شیلاتی؛ ۳۰ همت سرمایهگذاری برای ساخت زنجیرهای ۱۶ هزار شغلی
مجتمع شیلاتی هندیجان که طرح آن در ابتدا در وسعت ۴۲۰۰ هکتار تعریف شده بود و پس از رفع تداخلات به ۳۷۵۱ هکتار رسیده، با برآورد سرمایهگذاری ۳۰ همتی و پیشبینی اشتغال مستقیم ۱۶ هزار نفر، در مسیر ورود جدیتر به مرحله اجرا قرار گرفته است؛ پروژهای که قرار است از پرورش ماهی و میگو فراتر رفته و با ایجاد واحدهای تکثیر، تولید خوراک، فرآوری، شهرک زیستفناوری و زیرساختهای اختصاصی آب و انرژی، یک زنجیره ارزش جدید در اقتصاد دریامحور خوزستان ایجاد کند.
گزارش اختصاصی مبینجنوب
پروژهای که میتواند اقتصاد هندیجان را از دریا تا بازار توسعه دهد
سیدمحمدرضا موالیزاده، استاندار خوزستان، در بررسی این طرح تأکید کرد توسعه زمانی پایدار خواهد بود که محیط پیرامونی پروژه نیز همزمان مورد توجه قرار گیرد. از نگاه استاندار، پروژههای بزرگ نباید صرفاً به اجرای فعالیت اصلی خود محدود بمانند، بلکه باید در حوزه زیرساخت، خدمات و نیازهای اجتماعی پیرامون نیز مسئولیتپذیر باشند.
این نگاه برای مجتمع شیلاتی هندیجان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا پروژهای با این وسعت و اشتغال پیشبینیشده، بهطور طبیعی میتواند ساختار اقتصادی و خدماتی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
موالیزاده در همین چارچوب از بازدید انجامشده از محل پروژه خبر داد و گفت تجهیز کارگاه انجام شده و بخشی از دایک نیز احداث شده است. به گفته استاندار، دایک حفاظتی پروژه حدود ۲۰ کیلومتر طول خواهد داشت و در کنار آن، کانالی در مسیر منتهی به دریا احداث میشود.
استاندار خوزستان همچنین از پیگیری موضوع در سطح ملی و برگزاری نشست با معاون اول رئیسجمهور و دستگاههای مرتبط برای بررسی موانع باقیمانده خبر داد؛ اقدامی که میتواند روند تصمیمگیری درباره پروژه را تسریع کند.
۳۰ همت سرمایهگذاری با اتکا به منابع غیردولتی
حجتالاسلام مرتضی خاکباز، مدیرکل اوقاف و امور خیریه خوزستان، ارزش سرمایهگذاری پیشبینیشده پروژه را ۳۰ همت اعلام کرد و گفت این طرح در ۱۶ بخش و در عرصهای بالغ بر ۳۷۵۱ هکتار دنبال میشود.
بر اساس توضیحات خاکباز، سازمان اوقاف برای اجرای پروژه بنا ندارد منتظر تخصیص بودجه دولتی بماند و تأمین مالی از محل ظرفیتهای سازمان، موقوفات و همچنین مشارکت بخش خصوصی و سرمایهگذاران خارجی دنبال خواهد شد.
این مدل میتواند یکی از مهمترین مزیتهای طرح باشد؛ زیرا منابع غیردولتی را به سمت یک فعالیت مولد هدایت کرده و در عین حال نقش دولت را از تأمینکننده مستقیم منابع به تسهیلگر سرمایهگذاری و رفع موانع اجرایی نزدیک میکند.
خاکباز با اشاره به برنامه زمانبندی طرح گفت تفاهمنامه اجرای پروژه پنجساله است، اما سازمان اوقاف هدفگذاری کرده که با شتاببخشی به عملیات، مجتمع در کمتر از سه سال به بهرهبرداری برسد.
کاهش ۵۰۰ هکتاری عرصه برای رفع تداخلات
جعفر سلامی، فرماندار هندیجان، در تشریح روند تعیین محدوده پروژه گفت طرح در ابتدا ۴۲۰۰ هکتار وسعت داشته، اما به دلیل تداخل با محدوده سکونتگاههای ساحلی، حدود ۵۰۰ هکتار از عرصه آن کاهش یافته و محدوده فعلی به ۳۷۵۱ هکتار رسیده است.
به گفته سلامی، تعیین تکلیف زمین همچنان یکی از اصلیترین موضوعات پیشروی پروژه است. وی با اشاره به ظرفیت قانونی تبصره ۵ ماده ۶۹ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، خواستار پیگیری واگذاری حق استفاده و بهرهبرداری از عرصه برای اجرای طرح شد.
فرماندار هندیجان همچنین بر ضرورت آن تأکید کرد که مطالعات و فرآیند ارزیابی زیستمحیطی بهصورت همزمان با پیگیری مصوبه هیئت دولت دنبال شود تا فرآیند اداری موجب طولانی شدن زمان اجرای پروژه نشود.
۱۶ هزار شغل مستقیم و یک بازار کار جدید
خاکباز، اشتغال مستقیم پیشبینیشده برای پروژه را ۱۶ هزار نفر اعلام کرده است؛ ظرفیتی که در صورت تحقق، میتواند بازار کار هندیجان را به شکل محسوسی تحت تأثیر قرار دهد.
این اشتغال را باید در دو سطح دید: نخست، اشتغال دوران ساخت و راهاندازی؛ و دوم، اشتغال پایدار پس از بهرهبرداری.
در دوره ساخت، اجرای دایک و کانال، عملیات خاکی، احداث مزارع و کارخانهها، ایجاد زیرساخت آب و برق، ساخت واحدهای مسکونی و نصب تجهیزات، طیف گستردهای از نیروهای فنی، پیمانکاران و خدمات پشتیبان را درگیر خواهد کرد.
پس از بهرهبرداری نیز اشتغال در مزارع، واحدهای تکثیر، کارخانه خوراک، فرآوری، بستهبندی، حملونقل، تعمیر و نگهداری، خدمات فنی و فعالیتهای تجاری ادامه خواهد داشت.
در کنار این اشتغال مستقیم، رونق کسبوکارهای محلی و خدمات پیرامونی میتواند دامنه اثرگذاری پروژه را بسیار فراتر از عدد اعلامشده ببرد.
زنجیرهای که قرار نیست با تولید خام متوقف شود
به گفته خاکباز، هزار هکتار برای مزارع پرورش میگو، ۲۳۵۰ هکتار برای مزارع پرورش ماهی و ۲۲۰ هکتار برای شهرک زیستفناوری در نظر گرفته شده است.
اما بخش مهمتر طرح، حلقههای تکمیلی آن است. مدیرکل اوقاف خوزستان از پیشبینی مجتمع تکثیر و پرورش بچهماهی خبر داد تا نیاز این بخش در داخل مجموعه تأمین شود.
همچنین کارخانه خوراک ماهی در ۲۰ هکتار و کارخانه فرآوری آبزیان در ۳۲ هکتار پیشبینی شده است.
به این ترتیب، طرح میتواند زنجیرهای را از تأمین بچهماهی و خوراک آغاز کرده، به پرورش ماهی و میگو برساند و سپس از مسیر فرآوری، بستهبندی و عرضه، محصول را به بازارهای داخلی و در صورت فراهم شدن الزامات، بازارهای صادراتی متصل کند.
این ساختار از نظر اقتصادی اهمیت بالایی دارد؛ زیرا ارزش افزوده تولید را از مرحله خام به مراحل بالاتر منتقل میکند و فرصتهای شغلی جدیدی در صنایع جانبی ایجاد خواهد کرد.
مسکن؛ بخشی از زیرساخت اشتغال
یکی از برنامههای مکمل پروژه، تأمین مسکن کارکنان است. خاکباز گفت در ابتدا ظرفیت ۲۰۰ واحد مسکونی برای کارکنان در نظر گرفته شده بود، اما با توجه به اشتغال پیشبینیشده، پیشنهاد افزایش آن به هزار واحد مسکونی مطرح شده است.
این اقدام میتواند از افزایش فشار بر زیرساختهای شهری هندیجان جلوگیری کند و همزمان امکان شکلگیری یک مجموعه خدماتی متناسب با نیروی انسانی پروژه را فراهم آورد.
آب و انرژی؛ حرکت به سمت زیرساخت مستقل
برای تأمین آب و انرژی نیز راهکارهایی خارج از مدل اتکای مستقیم به بودجه عمومی پیشبینی شده است.
خاکباز از برنامه احداث نیروگاه خورشیدی خبر داد و گفت سازمان اوقاف با استفاده از ظرفیت سرمایهگذاری خود در این حوزه، امکان تولید برق برای مجموعه و بهرهگیری از ظرفیت شبکه را دنبال میکند.
وی همچنین از پیگیری واگذاری پساب لاگونهای فاضلاب چمران و احداث تصفیهخانه خبر داد تا بخشی از نیاز آبی پروژه از محل پساب تأمین شود. در صورت تحقق این برنامهها، مجتمع میتواند بخش مهمی از زیرساختهای مورد نیاز خود را از طریق سرمایهگذاری اختصاصی تأمین کند و فشار کمتری بر منابع عمومی وارد شود.
محیط زیست؛ پیششرط ماندگاری سرمایهگذاری
محمدجواد اشرفی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان، اعلام کرد گزارش ارزیابی زیستمحیطی پروژه حدود سه ماه قبل توسط مشاور تهیه و ارائه شده، اما این گزارش دارای ایراداتی بوده که برای اصلاح به مشاور اعلام شده است.
به گفته اشرفی، جلسات کارشناسی با مشاور انجام شده و تبادل اطلاعات برای تکمیل مطالعات ادامه دارد.
این فرآیند در پروژهای با این وسعت اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا توسعه اقتصاد دریامحور زمانی میتواند پایدار باشد که آثار آن بر محیط ساحلی و دریایی، منابع آب و اکوسیستم منطقه از ابتدا مورد توجه قرار گیرد.
از این منظر، ارزیابی زیستمحیطی نه یک مانع برای سرمایهگذاری، بلکه یکی از شروط تبدیل یک پروژه بزرگ به سرمایهگذاری پایدار و بلندمدت است.
دستگاههای متعدد و یک ضرورت مشترک؛ هماهنگی
اجرای پروژه به یک دستگاه محدود نیست و همین مسئله، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی را به یکی از عوامل تعیینکننده سرعت اجرای آن تبدیل کرده است.
در کنار سازمان اوقاف بهعنوان محور سرمایهگذاری، استانداری خوزستان، منابع طبیعی، راه و شهرسازی، محیط زیست، سازمان مدیریت و برنامهریزی و دستگاههای مرتبط با شیلات، هر کدام بخشی از مسیر قانونی و اجرایی پروژه را دنبال میکنند.
مهرداد نیکو، رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی خوزستان، چهار موضوع را برای ادامه فرآیند ضروری دانست: ارائه مختصات دقیق UTM عرصه جدید، تکمیل ارزیابی زیستمحیطی، سایتپلن و تعیین فرمول و روش قیمتگذاری.
نیکو گفت با وجود مکاتبات انجامشده، مختصات دقیق UTM محدوده جدید تا زمان برگزاری جلسه در اختیار کامل کارگروه اقتصادی و سرمایهگذاری قرار نگرفته و خواستار ارائه رسمی و مستند آن شد.
روحالله عمادی، مدیرکل راه و شهرسازی خوزستان، نیز اعلام کرد محدودههایی که با شهرهای جدید تداخل ندارند بررسی شدهاند و درباره مسیر جاده روستای محرابان نیز مطالعات انجام شده است.
عمادی همچنین از مطرح بودن چند طرح شیلاتی دیگر در منطقه با وسعتهای حدود ۶۰۰ و ۷۰۰ هکتار خبر داد و تأکید کرد مطالعات و استعلامهای این طرحها باید از ابتدای مسیر در کارگروههای تخصصی انجام شود تا توسعه اقتصادی منطقه در مراحل بعدی با مانع مواجه نشود.
سهم مردم محلی از یک سرمایهگذاری بزرگ
یکی از مهمترین شاخصهای موفقیت پروژه، میزان پیوند آن با اقتصاد محلی خواهد بود.
۱۶ هزار اشتغال مستقیم، نیاز به خدمات، حملونقل، تأمین کالا و تجهیزات، تعمیرات، خدمات فنی و مهندسی و فعالیتهای تجاری ایجاد میکند. از سوی دیگر، احداث کارخانه خوراک، واحد فرآوری و شهرک زیستفناوری، فرصتهای تازهای برای ورود فعالان محلی به زنجیره تأمین ایجاد خواهد کرد.
در چنین مدلی، مردم منطقه تنها دریافتکننده اشتغال مستقیم نیستند؛ بلکه میتوانند در قالب پیمانکار، تأمینکننده، ارائهدهنده خدمات، تولیدکننده نهاده و فعال زنجیره توزیع و صادرات نیز از منافع پروژه بهرهمند شوند.
از ساخت تا بهرهبرداری؛ زنجیرهای از اشتغال و ارزش افزوده
اهمیت پروژه را باید در مجموع حلقههای آن دید. در مرحله ساخت، عملیات عمرانی و زیرساختی، دایک و کانال، احداث واحدهای تولیدی، کارخانهها، شبکه آب و برق و مسکن، اشتغال ایجاد میکند.
در مرحله بهرهبرداری، مزارع ماهی و میگو، تکثیر بچهماهی، تولید خوراک، فرآوری، بستهبندی، حملونقل و خدمات فنی بازار کار جدیدی ایجاد خواهند کرد.
در حلقههای بالاتر نیز فروش، تجارت، بازاریابی و صادرات محصولات فرآوریشده میتواند درآمد ارزی و ارزش افزوده بیشتری برای منطقه ایجاد کند.
بنابراین، شاخص موفقیت پروژه فقط میزان تولید ماهی و میگو نخواهد بود؛ بلکه تعداد حلقههایی که در داخل استان فعال میشوند و میزان ارزشی که در منطقه باقی میماند اهمیت خواهد داشت.
فرصت هندیجان برای اقتصاد دریامحور
مجتمع شیلاتی هندیجان از منظر جغرافیای اجرا نیز دارای اهمیت است. قرار گرفتن پروژه در محدوده ساحلی هندیجان، امکان پیوند تولید با اقتصاد دریا، حملونقل، بازارهای مصرف و تجارت را فراهم میکند.
اگر زنجیره پیشبینیشده بهطور کامل اجرا شود، هندیجان میتواند علاوه بر تولیدکننده آبزیان، به محل فعالیت صنایع وابسته و فرآوری نیز تبدیل شود؛ مسیری که در نهایت ظرفیت صادراتی منطقه را تقویت خواهد کرد.
در این میان، شهرک زیستفناوری نیز میتواند در صورت جذب سرمایهگذاران و شرکتهای تخصصی، حلقه فناوری پروژه را تقویت کند و زمینه ورود دانش و فناوری به صنعت آبزیپروری را فراهم آورد.
جمعبندی؛ یک پروژه، چندین موتور رشد
مجتمع شیلاتی هندیجان اکنون در نقطهای قرار دارد که بخش مهمی از ظرفیتهای اقتصادی آن مشخص شده و برای تأمین مالی، تولید، اشتغال و زیرساخت نیز برنامهریزی صورت گرفته است.
طرحی که با ۳۷۵۱ هکتار عرصه، ۳۰ همت سرمایهگذاری پیشبینیشده، ۱۶ هزار اشتغال مستقیم، هزار هکتار مزارع میگو، ۲۳۵۰ هکتار مزارع ماهی، شهرک ۲۲۰ هکتاری زیستفناوری، کارخانه خوراک ۲۰ هکتاری و کارخانه فرآوری ۳۲ هکتاری تعریف شده، در صورت اجرای کامل میتواند بسیار فراتر از یک پروژه شیلاتی عمل کند.
استاندار خوزستان بر توسعه پایدار و توجه به محیط پیرامونی تأکید کرده، فرماندار هندیجان گره اصلی را تعیین تکلیف زمین و تسریع فرآیندهای قانونی دانسته، سازمان اوقاف از تأمین منابع و مشارکت بخش خصوصی سخن گفته و دستگاههای تخصصی نیز مسیر تکمیل مطالعات و مجوزها را مشخص کردهاند.
اکنون نقطه اتصال همه این دیدگاهها، هماهنگی و سرعت در تصمیمگیری است.
اگر این حلقه تکمیل شود، مجتمع شیلاتی هندیجان میتواند نمونهای موفق از سرمایهگذاری غیردولتی در اقتصاد دریامحور باشد؛ پروژهای که از زمین و دریا آغاز میشود، به تولید و اشتغال میرسد، با صنایع جانبی ارزش افزوده ایجاد میکند، ظرفیت صادراتی میسازد و در نهایت سهم مردم و اقتصاد محلی از منابع منطقه را افزایش میدهد.
هندیجان در این طرح میتواند میزبان یک زنجیره اقتصادی جدید باشد.
