وزیر در راه خوزستان
وقتی زیرساخت به توسعه گره میخورد؛ روایت یک سفر در خوزستان
سفر فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی به خوزستان، تنها مجموعهای از افتتاح پروژهها، واگذاری زمین و بهرهبرداری از طرحهای عمرانی نبود؛ این سفر را میتوان روایتی از تلاش برای فعالکردن ظرفیتهایی دانست که سالها در انتظار تصمیم، اعتبار و اقدام اجرایی باقی مانده بودند؛ از تثبیت مالکیت خانههای مردم و تأمین زمین تا تکمیل محورهای مواصلاتی، رونق بنادر و حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی.
خوزستان استانی است که همزمان دروازه تجارت دریایی کشور، یکی از قطبهای اصلی صنعت و انرژی و دارای مرزهای زمینی و آبی با ظرفیت گسترده اقتصادی است. با این حال، بخشی از این ظرفیتها به دلیل ضعف زیرساختهای ارتباطی و انباشت مسائل چندینساله، هنوز نتوانستهاند متناسب با جایگاه واقعی استان در اقتصاد ملی ایفای نقش کنند. از همین منظر، اتفاقات این سفر زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که پروژهها در کنار یکدیگر و در قالب یک زنجیره توسعه دیده شوند.
از یک سند تا بازگشت شأن مالکیت
شاید احساسیترین بخش این سفر، آیین واگذاری اسناد مالکیت ۲۴۰ واحد مسکونی کوی بلوکیهای بندر امام خمینی(ره) بود؛ جایی که پس از بیش از نیم قرن، خانههایی که سالها محل زندگی خانوادههای این شهر بودند، سرانجام صاحب سند رسمی شدند.
این اتفاق صرفاً صدور چند صد سند مالکیت نیست. پشت هر سند، نام یک خانواده، سالها انتظار و نسلی از مردمی قرار دارد که در همان خانهها روزهای سخت جنگ و سالهای پس از آن را پشت سر گذاشتهاند. خانهای که تا پیش از این، محل زندگی بود اما مالکیت آن در بلاتکلیفی قرار داشت، اکنون سندی رسمی دارد که میتواند امنیت حقوقی و آرامش خاطر خانوادهها را به همراه داشته باشد.
اهمیت این اقدام زمانی بیشتر میشود که بدانیم حل مشکل مالکیت در خوزستان به همین ۲۴۰ واحد محدود نیست. تعیین تکلیف مالکیت در لالی، اروندکنار و دیگر نقاط استان نشان میدهد که یکی از مسیرهای مهم سیاست مسکن، تنها ساخت واحد جدید نیست؛ بلکه تثبیت مالکیت و تعیین تکلیف بافتها و خانههایی است که سالهاست مردم در آنها زندگی میکنند.
مسکن؛ فراتر از ساخت چهار دیوار
در این سفر، واگذاری زمین به مشمولان قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، ایثارگران، نیروهای مسلح و فراجا نیز دنبال شد. بهرهبرداری از بیش از ۶ هزار واحد مسکونی و واگذاری زمین به بیش از ۱۰ هزار مشمول، بخش دیگری از این برنامه بود.
اما اهمیت این اقدامات را باید فراتر از آمار دید. در شرایطی که هزینه ساخت و آمادهسازی زمین افزایش یافته، تأمین زمین مناسب، ایجاد زیرساخت و فراهمکردن امکان ساخت، سه ضلع اصلی سیاست مسکن هستند. از همین رو، حرکت به سمت آمادهسازی اراضی پیش از واگذاری میتواند از شکلگیری شهرکهایی جلوگیری کند که زمین دارند اما از زیرساختهای اولیه زندگی محروماند.
در همین چارچوب، اجرای عملیات آمادهسازی برای حدود سه هزار قطعه زمین جوانی جمعیت و تخصیص اعتبارات برای تأمین زیرساختهای این اراضی، نشانه حرکت از «واگذاری زمین» به سمت «فراهمکردن امکان واقعی ساختوساز» است.
راه؛ حلقه اتصال ظرفیتهای خوزستان
یکی از مهمترین پیامهای این سفر، توجه همزمان به پروژههایی بود که میتوانند شبکه حملونقل استان را تکمیل کنند.
افتتاح ۲۳ کیلومتر از کنارگذر ماهشهر، یکی از همین پروژههاست؛ محوری ۲۸ کیلومتری که با هدف انتقال بخشی از ترافیک از محدوده شهری و اتصال بهتر به مسیر آبادان احداث شده و بخشی از کریدور نوار ساحلی جنوب کشور محسوب میشود.
ارزش روز این پروژه حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده و تاکنون نزدیک به ۲ هزار میلیارد تومان برای آن هزینه شده است. تکمیل پنج کیلومتر باقیمانده، در صورت تأمین منابع مالی، میتواند این مسیر را به یک محور کاملتر در شبکه ارتباطی جنوب تبدیل کند.
در بخش باوی نیز افتتاح پل عنافچه، معنای دیگری از توسعه زیرساختی را به نمایش گذاشت؛ پروژهای که دسترسی حدود ۴۰ روستا را تسهیل میکند و با کاهش قابل توجه مسیر تردد، بخشی از دشواری چندینساله مردم منطقه را کاهش خواهد داد.
این پروژه همچنین یک پیام روشن دارد؛ توسعه فقط در کلانشهرها و مراکز صنعتی معنا پیدا نمیکند و گاهی ساخت یک پل برای یک منطقه روستایی، میتواند به اندازه یک پروژه بزرگ ملی در زندگی مردم اثرگذار باشد.
خرمشهر؛ بازگشت ظرفیت بندر به چرخه اقتصاد
در جنوب استان، خارجسازی مغروقههای باقیمانده از دوران دفاع مقدس از رودخانه اروند، یکی از مهمترین اقدامات دنبالشده در بندر خرمشهر بود.
این عملیات تنها یک اقدام فنی برای پاکسازی مسیر کشتیرانی نیست؛ بلکه تلاشی برای بازگرداندن بخشی از ظرفیت بندر خرمشهر به چرخه تجارت و اقتصاد منطقه است. افزایش ایمنی تردد شناورها، بهبود دسترسی به اسکلهها و فراهمشدن زمینه برای رونق فعالیتهای بندری، میتواند در آینده به افزایش فعالیت اقتصادی و بهبود معیشت مردم منطقه منجر شود.
تعهد وزارت راه و شهرسازی برای اختصاص درآمد حاصل از بازیافت و فروش مغروقههای خارجشده به توسعه و تجهیز بندر خرمشهر نیز میتواند این عملیات را از یک پروژه مقطعی به بخشی از فرآیند بازسازی و احیای ظرفیت بندر تبدیل کند.
بندر امام؛ جایی که لجستیک به تولید متصل میشود
یکی دیگر از نقاط برجسته سفر وزیر راه و شهرسازی، بندر امام خمینی(ره) بود؛ جایی که علاوه بر پروژههای حملونقلی و مسکونی، یک طرح بخش خصوصی با سرمایهگذاری ۴ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان به بهرهبرداری رسید.
شرکت نسیم سحر با سرمایهگذاری ۲ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان در بخش دام و طیور و ۲ هزار میلیارد تومان در بخش تولید روغن صاف و کره گیاهی مارگارین، ظرفیت قابل توجهی در حوزه صنایع غذایی و خوراک دام، طیور و آبزیان ایجاد کرده است.
ظرفیت سالانه این مجموعه شامل ۸۰ هزار تن مارگارین جامد، ۸۰ هزار تن روغن صاف و تصفیهشده، ۴۰ هزار تن خوراک آماده دام، ۸۰ هزار تن خوراک آماده طیور و ۹۰ هزار تن خوراک آماده آبزیان است.
اهمیت این طرح فقط در حجم سرمایهگذاری خلاصه نمیشود. قرار گرفتن واحد تولیدی در مجاورت یکی از مهمترین بنادر تجاری کشور، امکان اتصال مستقیمتر زنجیره تأمین مواد اولیه، حملونقل، تولید و توزیع را فراهم میکند و از این منظر میتواند نمونهای از پیوند ظرفیت بندری خوزستان با تولید و امنیت غذایی باشد.
در این آیین، مالک مجموعه نیز از حمایتهای بیدریغ وزیر راه و شهرسازی از سرمایهگذاران حوزه امنیت غذایی در شرایط دشوار جنگی قدردانی کرد؛ حمایتی که میتواند برای بخش خصوصی، بهویژه سرمایهگذارانی که در شرایط سخت اقتصادی همچنان به تولید ادامه میدهند، پیام روشنی از همراهی و دلگرمی دولت باشد.
بخش خصوصی؛ ضلع دیگر توسعه
یکی از نکات قابل توجه این سفر، تأکید وزیر راه و شهرسازی بر نقش بخش خصوصی در عبور اقتصاد از شرایط دشوار بود. سرمایهگذاری ۴.۲ همتی نسیم سحر در کنار دیگر طرحهای اقتصادی، نشان میدهد که توسعه خوزستان تنها با منابع دولتی امکانپذیر نیست.
بخش خصوصی زمانی وارد پروژههای بزرگ میشود که چشمانداز آینده را قابل اتکا بداند. بنابراین، تسهیل فرآیندهای اداری، تقویت زیرساختهای حملونقل، تأمین انرژی و ایجاد ثبات در محیط کسبوکار، میتواند زمینه را برای تکرار چنین سرمایهگذاریهایی در دیگر نقاط استان فراهم کند.
راه؛ از عنافچه تا کریدور ساحلی جنوب
یکی از مهمترین بخشهای این سفر، افتتاح پل عنافچه در شهرستان باوی بود؛ پروژهای که برای مردم منطقه تنها یک طرح عمرانی نیست، بلکه پاسخی به یکی از مطالبات قدیمی ساکنان دهها روستا و گامی برای کوتاهتر شدن مسیر دسترسی آنان به شهر و خدمات مورد نیاز است. این پل با بهرهمندی مستقیم حدود ۴۰ روستا، مسیر تردد مردم منطقه را تسهیل کرده و حدود ۵۳ کیلومتر از طول مسیر سفر را کاهش میدهد؛ تغییری که میتواند در کنار کاهش زمان و هزینه رفتوآمد، به رونق اقتصادی و اجتماعی منطقه نیز کمک کند.
اهمیت پل عنافچه در شرایطی بیشتر نمایان میشود که این پروژه پس از سالها پیگیری و با عبور از موانع اعتباری و اجرایی به مرحله بهرهبرداری رسیده است. تکمیل این پل را میتوان نمونهای از پروژههایی دانست که اثر آن مستقیماً در زندگی روزمره مردم دیده میشود؛ چرا که برای روستاهای پیرامونی، دسترسی مناسب به شبکه راه تنها یک امکان رفاهی نیست، بلکه بخشی از مسیر توسعه و برخورداری عادلانه از خدمات است.
از پروژههای پراکنده تا یک زنجیره توسعه
آنچه این سفر را از یک برنامه معمول افتتاح پروژهها متمایز میکند، قرار گرفتن چند حلقه از زنجیره توسعه در کنار یکدیگر است؛ مسکن و مالکیت، راه و حملونقل، بنادر، سرمایهگذاری و تولید.
وقتی یک مسیر مواصلاتی تکمیل میشود، هزینه و زمان جابهجایی کاهش مییابد؛ وقتی بندر ایمنتر و فعالتر میشود، امکان افزایش تجارت فراهم میشود؛ وقتی سرمایهگذار بخش خصوصی وارد میدان میشود، ظرفیت تولید و اشتغال افزایش مییابد و زمانی که سند خانهای پس از دهها سال به دست یک خانواده میرسد، امنیت و ثبات اجتماعی تقویت میشود.
اینها اگر جدا از هم دیده شوند، مجموعهای از پروژهها هستند؛ اما اگر در کنار یکدیگر قرار گیرند، تصویری از یک مسیر توسعهای را ترسیم میکنند که در آن زیرساخت، اقتصاد و زندگی مردم به یکدیگر گره خوردهاند.
سفر وزیر راه و شهرسازی به خوزستان را میتوان تلاشی برای حرکت از «پروژهمحوری» به سمت «ظرفیتمحوری» دانست؛ رویکردی که در آن هر پروژه باید بخشی از یک مسئله بزرگتر را حل کند.
خوزستان برای توسعه، بیش از هر چیز به تکمیل همین حلقهها نیاز دارد؛ راهی که بندر را به بازار متصل کند، بندی که تجارت را به تولید پیوند دهد، زمینی که به خانه تبدیل شود و خانهای که پس از سالها بلاتکلیفی، سند مالکیتش امنیت خاطر یک خانواده را به همراه بیاورد.
شاید تصویر ۲۴۰ خانواده بلوکیهای بندر امام که پس از بیش از نیم قرن سند خانههای خود را دریافت کردند، بهترین نماد این سفر باشد؛ توسعه زمانی معنا پیدا میکند که نتیجه آن در نهایت به زندگی مردم برسد.
