خوزستان؛ صنایع پولدار، جادههای فقیر
روایت فاصله درآمدهای میلیاردی نفت، فولاد و پتروشیمی با وضعیت بزرگراهها و خطوط ریلی خوزستان؛ استانی که شریان انرژی کشور است، همچنان در مسیرهای مواصلاتی دچار تنگناست و مطالبهای جدی برای ورود صنایع به توسعه زیرساختها مطرح است
خوزستان از نظر طول راههای موجود در کشور در زمره استانهای نخست قرار دارد، اما شاخص توسعه امروز نه «طول راه»، بلکه کیفیت راه و سهم بزرگراهها است؛ شاخصی که جایگاه استان در آن چندان مطلوب نیست. اقلیم سخت، گرمای شدید، رطوبت بالا و بار ترافیکی سنگین صنعتی و کشاورزی، عمر روسازیها را بهشدت کاهش داده و هزینه نگهداری را افزایش داده است. در حالی که استان میزبان بزرگترین صنایع نفت، گاز، فولاد و پتروشیمی کشور است و بنادر فعالی چون بندر امام خمینی و بندر خرمشهر در آن قرار دارند، سهم صنایع بزرگ در توسعه زیرساختهای حملونقل استان هنوز متناسب با بهرهمندی آنها از شبکه راهی نیست. این موضوع در مسیرهایی نظیر محورهای منتهی به ماهشهر و محور اهواز–خرمشهر محل بحث جدی است.
روز یکشنبه در نشست خبری با اصحاب رسانه، روحاله عمادی، مدیرکل راه و شهرسازی خوزستان، چالش اصلی پیش روی استان را کمبود اعتبارات و شرایط ویژه آبوهوایی دانست که بر روند اجرا و نگهداری راهها تأثیرگذار است. وی اظهار کرد: با احصای وضعیت ترافیک، تصادفات و تلفات جادهای، طرحهای اولویتدار در چهار جهت جغرافیایی استان تعریف شدهاند.
عمادی با اشاره به اجرای ۹۲۰ کیلومتر طرح راه در سطح استان، از برنامهریزی برای تکمیل پنج کیلومتر از محور پرترافیک شوشتر-دزفول تا شب عید خبر داد. وی محور اهواز-ایذه-لردگان را یکی از مهمترین طرحهای شریانی شمال استان برشمرد که نقش بسزایی در دسترسی به مرکز کشور دارد و تصریح کرد که با تخصیص ۲.۵ همت در سال گذشته و پایداری اعتبارات امسال، این طرح از وضعیت مطلوبی برخوردار است.
وی همچنین به پیشرفت فیزیکی محور اهواز-خرمشهر بهعنوان یک مسیر شریانی و مسیر اربعین و راهیان نور اشاره کرد؛ از مجموع ۸۰ کیلومتر این طرح، ۳۰ کیلومتر پیمانکار خود را شناخته، ۲۴ کیلومتر پایانی در مرحله مناقصه است و سه تا چهار کیلومتر آن فعال است. عمادی ابراز امیدواری کرد که این محور تا پایان کار دولت چهاردهم به بهرهبرداری برسد.
محور رامهرمز-بهبهان بهعنوان یکی از خروجیهای مهم استان نیز مورد توجه قرار گرفت. مدیرکل راه و شهرسازی خوزستان گفت: «امیدواریم ۳۰ کیلومتر باقیمانده از این مسیر که سالها راکد مانده بود، با تغییر وضعیت چشمگیر در سال ۱۴۰۵ تکمیل و تحویل شود.» وی همچنین از افتتاح قریبالوقوع ۲۰ کیلومتر از محور ۳۳ کیلومتری ماهشهر-رامشیر خبر داد و افزود که ۱۳ کیلومتر باقیمانده پیمانکار دارد و پنج کیلومتر آماده آسفالت است.
یکی از مهمترین پروژههای استان، محور شوشتر-دزفول است؛ از مجموع ۹۰ کیلومتر این محور پرتلفات، ۲۸ کیلومتر باقیمانده طی یک سال گذشته پیمانکار خود را شناخته و فعال شده و بخشی از مسیر تا پایان سال جاری آماده بهرهبرداری خواهد بود.
مدیرکل راه و شهرسازی خوزستان با اشاره به مطالبه عمومی برای احداث آزادراه اهواز-اندیمشک بهعنوان راهکار قطعی کاهش تصادفات گفت: جذب سرمایهگذار از مجموعه پتروشیمی و نفت در دستور کار قرار دارد. وی تصریح کرد: «مدل اجرای پروژههای بزرگ عمرانی در کشور به سمت سرمایهگذاری و مشارکت بخش خصوصی و صنایع حرکت کرده است.»
توسعه حملونقل ریلی و پروژههای راهسازی
عمادی در بخش دیگری از سخنان خود بر فرسودگی زودهنگام روسازی راهها به دلیل تردد بالای ناوگان باری تأکید کرد و توسعه حملونقل ریلی را راهکاری اساسی دانست. وی از پیگیری پروژههای ریلی، از جمله اتصال اهواز به اصفهان خبر داد و ابراز امیدواری کرد که این پروژهها وارد فاز اجرایی شوند تا بخشی از بار ترافیکی جادهای به ریل منتقل شود.
مدیرکل راه و شهرسازی خوزستان با اشاره به فعالیت حدود ۶۵۰ کیلومتر پروژه راهسازی در قالب ۳۰ قرارداد توسط شرکت ساخت در استان و برنامه احداث ۲۷۰ کیلومتر راه دیگر، هدف را بهرهبرداری پروژهها در بازه زمانی معقول اعلام کرد.
مسکن و طرحهای حمایتی
در بخش مسکن، خوزستان پس از تهران بیشترین پروژههای نیمهتمام مسکن مهر را دارد. عمادی از تخصیص و نصب ۳۶۰ دستگاه آسانسور با اعتبار ۲۰۰ میلیارد تومان در این پروژهها خبر داد و گفت که در طرح نهضت ملی مسکن نیز حدود ۲۷ هزار واحد در حال ساخت است. وی از تغییر رویکرد دولت به سمت ساختوسازهای خرد و واگذاری زمین به متقاضیان بهجای ساخت مستقیم توسط دولت یاد کرد و آن را مدلی کارآمد برای کاهش نارضایتی و تسریع در اتمام پروژهها دانست.
با توجه به طرح جوانی جمعیت، عمادی از ثبتنام حدود ۸۰ هزار نفر در استان خبر داد و گفت که تا قبل از دولت چهاردهم تنها سه هزار و ۳۰۰ قطعه زمین تخصیص یافته بود که اکنون با رشد ۱۸۸ درصدی به ۹ هزار و ۵۰۰ قطعه رسیده است. با الحاق ۲۰۰ هکتار زمین در منطقه کارون، چهار تا پنج هزار واحد دیگر نیز اضافه خواهد شد. کمبود زمین مناسب، بهویژه به دلیل محدودیت اراضی کشاورزی درجه یک و دو در شهرهایی مانند اهواز، شوش و دزفول، از موانع اصلی اجرای گسترده این طرحها است.
وی همچنین از حل مشکل مالکیت ۱۰ هزار خانوار در قالب بهسازی بافتهای فرسوده و محلات هدف در شهرهای آبادان، خرمشهر، سوسنگرد، شوشتر و بهبهان خبر داد. در بندر امام خمینی نیز مشکل ۳۲۰ خانوار ساکن در کوی مطهری پس از ۵۰ سال با دستور وزیر راه حل شد و اسناد مالکیت آنها صادر گردید.
مشارکت صنایع؛ مطالبهای جدی
آنچه از گزارش عمادی برداشت میشود، تصویری دوگانه از خوزستان ارائه میدهد: استانی با ظرفیتهای عظیم اقتصادی، اما با زیرساختهایی که متناسب با این ظرفیتها رشد نکردهاند. صنایع بزرگ با درآمدهای هنگفت نفت، گاز، فولاد و پتروشیمی، سهم واقعی خود را در توسعه زیرساختهای ریلی و جادهای استان ایفا نکردهاند. نتیجه این شکاف، فرسودگی سریع راهها، افزایش تصادفات، رشد هزینه حملونقل و کاهش بهرهوری اقتصادی است؛ هزینهای که در نهایت نهفقط دولت، بلکه مردم و حتی خود صنایع میپردازند.
عمادی تأکید کرد که بدون تعهد عملی صنایع بزرگ به سرمایهگذاری در آزادراهها، خطوط ریلی و پروژههای ایمنی راهها، جهش زیرساختی استان محقق نخواهد شد. مدل تأمین مالی پروژههای عمرانی در کشور سالهاست از اتکای صرف به بودجه عمومی فاصله گرفته و به سمت مشارکت و سرمایهگذاری بخش خصوصی و صنایع حرکت کرده است؛ اما در خوزستان، مشارکت مؤثر و ساختاریافته هنوز به رویهای پایدار تبدیل نشده است.
استانی با ثروت فراوان و زیرساختهای فرسوده
خوزستان میزبان بزرگترین صنایع بالادستی و پاییندستی کشور، بنادر فعال و بخش مهمی از صادرات غیرنفتی و جابهجایی کالا است. موقعیت ترانزیتی و مرزی استان، آن را به یکی از کریدورهای حیاتی کشور بدل کرده است؛ با این حال، شاخصهای بزرگراهی، کیفیت روسازی راهها، سهم حملونقل ریلی و ایمنی محورهای پرتردد با شأن و وزن اقتصادی استان فاصله دارد.
این شکاف میان «ثروت تولیدی» و «توسعه زیرساختی»، پرسشی جدی پیشروی افکار عمومی قرار میدهد: سهم صنایع بزرگ از توسعه زیرساختهای پیرامونی خود چیست؟ انتظار عمومی و رسانهای این است که سهم مسئولیت اجتماعی صنایع از قالب شعار و گزارشهای سالانه فراتر رود و در قالب پروژههای ملموس زیرساختی دیده شود.
خوزستان، با همه ظرفیتهای اقتصادی، صنایع گسترده و نقش پیشران در تولید انرژی و صادرات، همچنان در شاخصهای توسعه حملونقل، خطوط ریلی و کیفیت راهها با عقبماندگی جدی مواجه است. فاصله موجود میان درآمدهای هنگفت صنایع و وضعیت زیرساختهای استان، نهتنها یک خلأ مدیریتی، بلکه یک خلأ مسئولیت اجتماعی است. فرسودگی راهها، محورهای پرتلفات، کمبود آزادراه و کندی پروژههای نیمهتمام، هزینه اقتصادی و انسانی سنگینی بر استان تحمیل میکند و بخش بزرگی از این بار، بدون حضور واقعی صنایع، بر دوش مردم و دولت است.
مطالبه اصلی امروز، تعهد عملی صنایع به سرمایهگذاری در زیرساختهاست؛ تعهدی که باید فراتر از گزارشهای سالانه و برنامههای تبلیغاتی باشد و در قالب پروژههای ملموس ریلی و جادهای دیده شود. بدون این مشارکت، خوزستان نمیتواند نقش پیشران اقتصادی خود را در سطح ملی حفظ کند و شکاف میان جایگاه اقتصادی و زیرساختهای واقعی، همچنان تداوم خواهد داشت.
با نگاه به تجربه سایر استانها، مدلهای مشارکتی و سرمایهگذاری صنایع در پروژههای راهسازی و ریلی قابل پیادهسازی است، اما نیازمند اراده ملی و هماهنگی بین دستگاهها و بخش خصوصی است. مطالبه رسانهها، مردم و فعالان اقتصادی، امروز واضح است: صنایع بزرگ، نهفقط بهرهبردار شبکه راهی، بلکه سهیم و مسئول در توسعه آن باشند تا جهش زیرساختی استان محقق شود و خوزستان، شایسته جایگاه واقعی اقتصادی و ترانزیتی خود گردد.
